بررسی معانی واژگان حوزه معنایی سوق و دلالات آن در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته علوم و معارف نهج‌البلاغه، دانشگاه پیام نور تهران، ایران.

2 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور تهران، ایران.

چکیده

معناشناسی از مهم‌ترین ابزارهای علمی در کشف و تبیین لایه‌های پنهان معنا، به‌ویژه در متون وحیانی به‌شمار می‌آید. این دانش با ارائه چارچوبی نظام‌مند، امکان تحلیل متن و بررسی روابط معنایی میان واژگان را فراهم می‌سازد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر رویکرد معناشناسی به بررسی معانی واژگان حوزه معنایی سوق و دلالات آن در قرآن‌کریم می‌پردازد. هدف پژوهش، شناسایی دلالت‌های حقیقی و مجازی و نیز بار معنایی این واژگان است که نقشی کلیدی در فهم معنای هر واژه ایفا می‌کنند. ‌یافته‌ها نشان می‌دهد که این واژگان با توجه به سیاق و قرائن در سه گروه قرار می‌گیرند: نخست واژه سوق که هم در معنای مادی (با دلالت حقیقی) و هم در معنای معنوی (با دلالت مجازی) به‌کار رفته است؛ دوم واژگانی چون طَرد، نَفی، إزجاء، جَلاء، نَهر، دَعّ، دَحر، رَجم و إستِفزاز که دارای معانی مادی‌ (با دلالت حقیقی) می‌باشند؛ و سوم واژگانی نظیر حَشر، خَسأ، لَعن، قَتل، بُعد و سُحق که در معانی معنوی‌ (با دلالت مجازی) استعمال شده‌اند. افزون بر این، بیشترین بسامد به معنای مادی اختصاص دارد و کفر و ناسپاسی به‌ عنوان مهم‌ترین علل طرد انسان‌ از رحمت الهی شناخته شده‌اند. همچنین، این واژگان از بار معنایی متنوعی چون مثبت، منفی، خنثی، تحقیر‌آمیز، تهدیدآمیز‌ برخوردارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات