زمان در معارف اسلامی تنها مقوله‌ای طبیعی یا قراردادی نیست، بلکه سرمایه‌ای الهی و بستر اصلی آزمون و تعالی انسان به شمار می‌آید. با این حال، نگرش انسان ها به گذشته، حال و آینده در عمل اغلب گرفتار افراط و تفریط می‌شود؛ یاد گذشته به صحنه حسرت و توقف بدل می شود، حال در غفلت و تعویق سپری می‌شود و آینده در قالب آرزوهای موهوم و دست نایافتنی یا نگرانی های بی پایه تصور می شود. برهمین اساس، پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی ـ متنی به بازخوانی دینی زمان بر اساس دو متن بنیادین، نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه، می‌پردازد تا الگویی متوازن و هدایتگر برای سامان‌بخشی حیات دینی ارائه کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در این دو منبع، گذشته به مثابه آیینه عبرت، عرصه محاسبه نفس و میدان توبه معرفی می‌شود؛ حال به منزله فرصت بی‌بدیل برای حضور در پیشگاه الهی، عمل صالح و تحصیل معرفت فهم می‌گردد؛ و آینده به عنوان افق امید به رحمت الهی، یاد مرگ و آمادگی برای حیات جاودان تبیین می‌شود. این سه‌گانه در پیوندی درونی با یکدیگر، زمان را به چرخه‌ای تربیتی تبدیل می‌کنند که انسان در پرتو آن می‌تواند از غفلت و اضطراب رها شده و به سوی تعادل و رشد گام بردارد. نتیجه پژوهش آن است که نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه ظرفیت آن را دارند که الگویی جامع برای بازسازی نگرش دینی مسلمانان به زمان عرضه کنند و راهی برای عبور از بحران‌های معنوی معاصر فراهم آورند.
فریدونی, محمدرضا و زارعی, افسانه . (1404). بازخوانی نگرش دینی به گذشته، حال و آینده بر اساس آموزه های نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه. Bi-Quarterly Quran and Religious Enlightenment, 6(2), 75-84. doi: 10.30473/quran.2026.76766.1367
MLA
فریدونی, محمدرضا , و زارعی, افسانه . "بازخوانی نگرش دینی به گذشته، حال و آینده بر اساس آموزه های نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه", Bi-Quarterly Quran and Religious Enlightenment, 6, 2, 1404, 75-84. doi: 10.30473/quran.2026.76766.1367
HARVARD
فریدونی, محمدرضا, زارعی, افسانه. (1404). 'بازخوانی نگرش دینی به گذشته، حال و آینده بر اساس آموزه های نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه', Bi-Quarterly Quran and Religious Enlightenment, 6(2), pp. 75-84. doi: 10.30473/quran.2026.76766.1367
CHICAGO
محمدرضا فریدونی و افسانه زارعی, "بازخوانی نگرش دینی به گذشته، حال و آینده بر اساس آموزه های نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه," Bi-Quarterly Quran and Religious Enlightenment, 6 2 (1404): 75-84, doi: 10.30473/quran.2026.76766.1367
VANCOUVER
فریدونی, محمدرضا, زارعی, افسانه. بازخوانی نگرش دینی به گذشته، حال و آینده بر اساس آموزه های نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه. Bi-Quarterly Quran and Religious Enlightenment, 1404; 6(2): 75-84. doi: 10.30473/quran.2026.76766.1367
)