تأملی بر الگوهای تکرار در قرآن و کارکرد آن‌ها در نهادینه‌سازی باورهای دینی بر اساس مراحل نزول

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه میبد، میبد، ایران

چکیده

پدیده تکرار در قرآن، همواره مورد پرسش و حتی گاهی شبهه برخی منتقدان قرار گرفته است و آن را نقص بلاغی یا زبانی تلقی کرده‌اند. این نوشتار، با فراتر رفتن از نگاه صرفاً زیباشناختی، چگونگی استفاده قرآن از تکرار را در باورمند ساختن مخاطبان در سه حیطه باور توحید، معاد و نبوت بر طبق سیر نزول بررسی کرده و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی، الگوهای تکرار را در سوره‌های مکی و مدنی در پنج سطح واژگانی، گزاره‌ای، ساختاری، مفهومی و روایی استخراج نموده است. این الگوها نشان می‌دهد که تکرار در قرآن کریم، به‌عنوان ابزاری هوشمندانه و هدفمند، متناسب با نیازهای هر مرحله (مکی اول، مکی دوم و مدنی) کارکردی عمیق در ساختار روحی، فکری و عملی مخاطب ایفا می‌کند. بر این اساس، تکرار در مرحله اول نزول، بیشتر باهدف انگیزه‌بخشی و رفع موانع روحی برای پذیرش باور صورت می‌گیرد، درحالی‌که در مرحله دوم، کارکرد تکرار در رفع موانع ذهنی و ایجاد شناخت است و درنهایت، در مرحله سوم به عمق‌بخشی باورها و شکل‌دهی به رفتارهای متناسب با آن‌ها می‌پردازد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که تکرار در قرآن با الگویی خاص به‌عنوان ابزاری قدرتمند و چندوجهی برای تحول بخشی باورهای مخاطبان نقش‌آفرینی می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات