تبیین مفهوم تدبر در قرآن کریم و بهره‌گیری از آن در ارائه تفسیری هندسی از سوره‌های حمد، طلاق و فتح

Sokhandani, Mahdi; قرشی, سیده عاطفه; جعفرنژاد, محمد

doi:10.30473/quran.2026.76273.1360

تبیین مفهوم تدبر در قرآن کریم و بهره‌گیری از آن در ارائه تفسیری هندسی از سوره‌های حمد، طلاق و فتح

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

¹ M.Sc., Faculty of Theology, Payame Noor University, Tehran, Iran.

² استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

³ استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

10.30473/quran.2026.76273.1360

چکیده

تبیین جایگاه تدبّر در منظومه مفهومی و روشی درک آیات قرآن کریم واجد اهمیت است. بررسی نسبت تدبّر با مفاهیمی چون ترجمه، تفسیر، جری و تطبیق و تأویل به جهت تحدید قلمرو و نیز پیشگیری از تخلیط این مفاهیم در ساحت معنا ضرورت دارد. ابهام در تمایزها و ارتباط‌های مفهومی میان این ابزارها و نیز فقدان الگویی نظام‌مند برای اعمال تدبّر در حوزه دانش تفسیر در علوم قرآنی بر کسی پوشیده نیست. هدف این تحقیق، بازتعریف تدبّر به‌عنوان یک روش مستقل و ارائه الگوی روشمند و سلسله‌مراتبی برای بهره‌گیری از این ابزار در فرایند فهم کلام وحی است. این مقاله با بهره‌گیری از روش توصیفی - تحلیلی - تطبیقی با رویکرد نقلی و عقلی، رابطه هندسی - توپولوژیک تدبّر و دیگر مفاهیم مرتبط را با تمرکز بر نسبت‌های چهارگانه تبیین کرده است. در پایان و با تحلیل و بررسی راهکارهای ارائه شده این نتیجه به دست می‌آید که تدبّر، فرایندی عقلانی، نظام‌مند و کل‌نگر است که نسبت آن با ترجمه و تطبیق، عموم و خصوص مطلق، با تفسیر، عموم و خصوص من‌وجه، و با تأویل، تباین تام خواهد بود. علاوه بر این، تحقیق حاضر با تمرکز بر سه سوره حمد، طلاق و فتح، الگوی تدبری ارائه‌شده در مقاله را عملیاتی کرده و دستاوردهای نوین آن را در مقایسه با تفاسیر رایج نشان داده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات