Explaining the Concept of Tadabbur in the Holy Quran and its Utilization in Proposing a Geometric Exegesis of Surahs Al-Fatihah, At-Talaq, and Al-Fath

Articles in Press

Document Type : The scientific research paper

Authors

1 کارشناسی ارشد، الهیات، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 Associate Prof., Department of Quran and Hadith Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran.

3 Associate Prof., Department of Islamic Studies, Payame Noor University, Tehran, Iran.

10.30473/quran.2026.76273.1360

Abstract

Enlightenment the rightful position of Tadabbur within the conceptual and methodological framework for understanding the verses of the Holy Quran is of paramount importance. A necessary step towards defining its scope and preventing conceptual conflation is to examine the precise relationship between Tadabbur and associated concepts such asTarjamah (Translation), Tafsir (Exegesis), Jari and Tathbiq (Application/Extension), and Ta’wil (Esegetic Interpretation). The ambiguity surrounding the conceptual distinctions and connections among these hermeneutical tools, alongside the lack of a systematic model for applying Tadabbur within the established field of Tafsir in Quranic Sciences, is a noticeable shortcoming. The main objective of this research is twofold: to redefine Tadabbur as an independent, rigorous methodology, and to propose a systematic and hierarchical model for utilizing this tool in the process of comprehending Divine Revelation. Employing a descriptive-analytical and comparative methodology with both scriptural and rational approaches, this article elucidates the geometric-topological relationship between Tadabbur and the related concepts, focusing on four primary conceptual relations. The final analysis and examination of the proposed solutions lead to the conclusion that Tadabbur is a rational, systematic, and holistic process whose relationship can be categorized as follows: Absolute Universality and Particularity ('Umūm wa Khusūs Mutlaq) with Tarjamah and Tathbiq. Partial Universality and Particularity ('Umūm wa Khusūs Min Wajh) with Tafsir. Total Disparity (Tabāyun Tām) with Ta’wil. Furthermore, by concentrating on the structural analysis of three specific Surahs Al-Fatihah, At-Talaq, and Al-Fath the current research operationalizes the proposed Tadabbur model, demonstrating its novel contributions in comparison with conventional exegetical approaches.

Keywords

Main Subjects

Article Title [Persian]

تبیین مفهوم تدبر در قرآن کریم و بهره‌گیری از آن در ارائه تفسیری هندسی از سوره‌های حمد، طلاق و فتح

Authors [Persian]

  • Mahdi Sokhandani 1
  • سیده عاطفه قرشی 2
  • محمد جعفرنژاد 3
1 M.Sc., Faculty of Theology, Payame Noor University, Tehran, Iran.
2 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
Abstract [Persian]

تبیین جایگاه تدبّر در منظومه مفهومی و روشی درک آیات قرآن کریم واجد اهمیت است. بررسی نسبت تدبّر با مفاهیمی چون ترجمه، تفسیر، جری و تطبیق و تأویل به جهت تحدید قلمرو و نیز پیشگیری از تخلیط این مفاهیم در ساحت معنا ضرورت دارد. ابهام در تمایزها و ارتباط‌های مفهومی میان این ابزارها و نیز فقدان الگویی نظام‌مند برای اعمال تدبّر در حوزه دانش تفسیر در علوم قرآنی بر کسی پوشیده نیست. هدف این تحقیق، بازتعریف تدبّر به‌عنوان یک روش مستقل و ارائه الگوی روشمند و سلسله‌مراتبی برای بهره‌گیری از این ابزار در فرایند فهم کلام وحی است. این مقاله با بهره‌گیری از روش توصیفی - تحلیلی - تطبیقی با رویکرد نقلی و عقلی، رابطه هندسی - توپولوژیک تدبّر و دیگر مفاهیم مرتبط را با تمرکز بر نسبت‌های چهارگانه تبیین کرده است. در پایان و با تحلیل و بررسی راهکارهای ارائه شده این نتیجه به دست می‌آید که تدبّر، فرایندی عقلانی، نظام‌مند و کل‌نگر است که نسبت آن با ترجمه و تطبیق، عموم و خصوص مطلق، با تفسیر، عموم و خصوص من‌وجه، و با تأویل، تباین تام خواهد بود. علاوه بر این، تحقیق حاضر با تمرکز بر سه سوره حمد، طلاق و فتح، الگوی تدبری ارائه‌شده در مقاله را عملیاتی کرده و دستاوردهای نوین آن را در مقایسه با تفاسیر رایج نشان داده است.

Keywords [Persian]

  • تدبر
  • توپولوژی
  • ساختار هندسی
  • قرآن کریم
Quran and Religious Enlightenment

Articles in Press, Accepted Manuscript
Available Online from 10 August 2026

Files

History

  • Receive Date: 27 October 2025
  • Revise Date: 12 December 2025
  • Accept Date: 21 December 2025

Share

How to cite

Statistics