تحلیل هرمنوتیکی مبانی انکار دلالت آیه ولایت: بررسی معرفت‌شناختی دیدگاه‌های علی سالوس، فخر رازی و رشید رضا

عطاران, بهزاد; رصافی, محمد; رستمی, حیدرعلی

doi:10.30473/quran.2026.75554.1345

تحلیل هرمنوتیکی مبانی انکار دلالت آیه ولایت: بررسی معرفت‌شناختی دیدگاه‌های علی سالوس، فخر رازی و رشید رضا

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

10.30473/quran.2026.75554.1345

چکیده

این پژوهش با هدف کالبدشکافی معرفت‌شناختی انکار دلالت آیه ولایت (مائده: ۵۵) بر امامت، به تحلیل تطبیقی و انتقادیِ روش‌شناسی سه منتقد شاخص یعنی فخر رازی، محمد رشید رضا و علی سالوس می‌پردازد. مسئله اصلی این است که آیا انکار دلالت آیه توسط این منتقدان، محصول یک تحلیل متنی بی‌طرفانه است یا ریشه در پیش‌فرض‌های کلامی دارد؟ یافته‌های پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد هرمنوتیکی نشان می‌دهد که این انکار، ناشی از شکل‌گیری یک «دور هرمنوتیکی معیوب» است. در این فرایند، حاکمیت پیش‌فهمِ «انکار امامت منصوص» منجر به آسیب‌های روش‌شناختی مشترکی شده است: ۱) گزینشگری معنایی در تحدید واژه «ولیّ» به «دوستی»؛ ۲) تضعیف روشمند قرائن قطعی همچون روایات شأن نزول متواتر و دلالت حصر «إنّما»؛ و ۳) نادیده‌انگاری اصول هرمنوتیک جامع‌نگر. در نهایت، با استناد به منابع فریقین و پاسخ‌های مفسران امامیه (همچون صاحب المیزان و تفسیر نمونه)، اثبات می‌شود که فهم دقیق آیه مستلزم عبور از پیش‌فرض‌های جدلی، پذیرش روایات صحیح‌السند و وزن‌دهی عادلانه به تمامی قرائن سیاقی و روایی است.

کلیدواژه‌ها