بررسی معناشناسانه واژگان مترادف در دو آیه «بشرناه بغلام علیم» و «بشرناه بغلام حلیم» از جنبه تربیتی

خانلری, جواد; نامداری, إبراهیم; نظربیگی, مریم; بینازاده, احمد

doi:10.30473/quran.2026.77170.1376

بررسی معناشناسانه واژگان مترادف در دو آیه «بشرناه بغلام علیم» و «بشرناه بغلام حلیم» از جنبه تربیتی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

² دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران.

³ استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران.

⁴ دانشجوی کارشناسی ارشد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

10.30473/quran.2026.77170.1376

چکیده

چکیده
این پژوهش به تحلیل معناشناختی دو تعبیر قرآنی «غلام علیم» و «غلام حلیم» در آیات مربوط به بشارت الهی درباره فرزندان ابراهیم (ع) می‌پردازد. بیان مسئله آن است که چرا قرآن در توصیف یکی از فرزندان از واژه «علیم» و در توصیف دیگری از واژه «حلیم» استفاده کرده است و این تفاوت چه پیامدهای تربیتی دارد. اهمیت تحقیق از آن جهت است که معناشناسی واژگان مترادف در قرآن به فهم لایه‌های عمیق‌تری از تربیت انبیا کمک می‌کند. پرسش اصلی تحقیق این است: «تفاوت معنایی علیم و حلیم در بافت قرآنی چیست و چه دلالت‌های تربیتی در پرورش نسل دارد؟» روش تحقیق، تطبیقی است و با استفاده از منابع تفسیری، لغوی، و مطالعات معناشناسی قرآن، دو صفت برجسته یعنی «علیم» و «حلیم» را در دو آیه متناظر بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد «علیم» به جنبه معرفتی و عقلانی انسان اشاره دارد، درحالی‌که «حلیم» به جنبه کنترلی، اخلاقی و مدیریت هیجانات مرتبط است. نتیجه این تحلیل نشان می‌دهد تربیت قرآنی بر تلفیق دانش و حلم در شکل‌گیری شخصیت مطلوب تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها