دانشگاه پیام نور Bi-Quarterly Quran and Religious Enlightenment 2717-4476 6 1 2025 08 23 تناسب مفهومی سوره های فرقان و فاطر با تکیه بر سیر نزول تناسب مفهومی سوره های فرقان و فاطر با تکیه بر سیر نزول 17 30 12419 10.30473/quran.2023.68891.1229 EN علی سعیدی دکتری قرآن و حدیث،مدرس گروه معارف اسلامی دانشگاه خاتم الانبیاء تهران،ایران آیت اله اسماعیلی دکتری فقه و حقوق، مدرس گروه معارف اسلامی دانشگاه خاتم الانبیاء تهران، ایران Journal Article 2023 08 18 در این پژوهش سوره‌های فرقان و فاطر بر‌اساس ترتیب نزول، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته‌اند. هدف پژوهش این بود که مشخص شود ترتیب نزول و بافت تاریخی چه تأثیری بر تناسب مفهومی سوره‌ها دارد. در این نوشتار از روش تحلیل گفتمان با رویکرد توصیفی- تحلیلی استفاده شده است تا پس از گردآوری اطلاعات حول سوره‌های فرقان و فاطر و شناخت بافت تاریخی آنها، به واحدهای مفهومی آنها ذیل محورهای: قرآن، جهاد، مشرکان، کفار و چگونگی آن در آن بازه زمانی دست یازید. طبق یافته‌های تحقیق، ترتیب نزول نقش مهمی در کشف مضمون و محتوای سوره‌های فرقان و فاطر داشته است. که این نتیجه به‌ دست آمد که مطابق ترتیب نزول، موضع قرآن در مقابل مشرکان قریش و یهودِ مکه در دو سوره فرقان و فاطر، در فاصلة بین سال‌های 6 و 7 بعثت، موضعی خردمندانه و تربیتی بوده است. با این تفاوت که متناسب با شرایط اجتماعی مشرکان و کافران مکه، در برهه‌ای از زمان تلاش شد ذیل آیات سوره فرقان، محورهای هدایتی قرآن با کنش اقناعی و زبان نرم بیان شود. که تشدید استهزاء گروه‌های مزبور در ادامه روند نزول سوره فاطر، گفتمان قرآن را به کنش اظهاری و سخت تبدیل نمود. در این پژوهش سوره‌های فرقان و فاطر بر‌اساس ترتیب نزول، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته‌اند. هدف پژوهش این بود که مشخص شود ترتیب نزول و بافت تاریخی چه تأثیری بر تناسب مفهومی سوره‌ها دارد. در این نوشتار از روش تحلیل گفتمان با رویکرد توصیفی- تحلیلی استفاده شده است تا پس از گردآوری اطلاعات حول سوره‌های فرقان و فاطر و شناخت بافت تاریخی آنها، به واحدهای مفهومی آنها ذیل محورهای: قرآن، جهاد، مشرکان، کفار و چگونگی آن در آن بازه زمانی دست یازید. طبق یافته‌های تحقیق، ترتیب نزول نقش مهمی در کشف مضمون و محتوای سوره‌های فرقان و فاطر داشته است. که این نتیجه به‌ دست آمد که مطابق ترتیب نزول، موضع قرآن در مقابل مشرکان قریش و یهودِ مکه در دو سوره فرقان و فاطر، در فاصلة بین سال‌های 6 و 7 بعثت، موضعی خردمندانه و تربیتی بوده است. با این تفاوت که متناسب با شرایط اجتماعی مشرکان و کافران مکه، در برهه‌ای از زمان تلاش شد ذیل آیات سوره فرقان، محورهای هدایتی قرآن با کنش اقناعی و زبان نرم بیان شود. که تشدید استهزاء گروه‌های مزبور در ادامه روند نزول سوره فاطر، گفتمان قرآن را به کنش اظهاری و سخت تبدیل نمود. https://quran2020.journals.pnu.ac.ir/article_12419_245de732d191e49284c443bac161389c.pdf